طرسوس . [ طَ رَ / طَ ] (اِخ ) شهری است مر مسلمانان را که بسیار ارزانی و فراخ سالی دارد، در دست ارامنه بود، باز در دست مسلمانان افتاد. (منتهی الارب ) (آنندراج ). نام شهری به ساحل بحرالشام ، واقع در جنوب شرقی آسیةالصغری ، نزدیک مرسین . شهری از ترکیه بر ساحل سیحون به مغرب اذنه و این موطن قدیس بلس حواری است ، دارای 22 هزار سکنه .
شهری است [ به شام ] بزرگ و آبادان و بانعمت ، گرد وی دو باره است از سنگ و مردمان جنگی دلاور. (حدود العالم ). یاقوت از صاحب الزیج نقل کرده گوید: طول طرسوس 58 درجه و نیم ، و عرض آن 36 درجه و ربع است . از اقلیم چهارم است . این شهر بنام طرسوس بن الروم بن الیفزبن سام بن نوح علیه السلام نامیده شده ، برخی گفته اند بانی این شهر سلیمان نامی از خدام هارون الرشید بوده و آن را بسال یکصد و نود و اند هجری قمری بنا کرده است ، و این گفتار احمدبن محمد الهمدانی است . (ابن الفقیه ). طرسوس از ثغور شام و بین انطاکیه و حلب و بلادالروم واقع است . احمدبن الطیب السرخسی گوید: از مصیصة به آهنگ عراق کوچ کردیم ، نخست بسوی اذنة، و از اذنة به طرسوس که شش فرسنگ بود روان شدیم ، بین راه اذنة و طرسوس ، فندق (مهمانسرا) بغا و فندق جدید واقع است . طرسوس دارای دو حصار است و خندقی وسیع و شش دروازه دارد، نهر بردان شهر را دو نیمه کرده و از وسط آن میگذرد، قبر مأمون عبداﷲبن الرشید هم در آنجاست . هنگامی که بقصد غزای رومیان بدان شهر ورود کرد، مرگش فرارسید. شاعری در این باب گفته :
هل رأیت النجوم اغنت عن الماء-
مون فی عز ملکه الماسوس
غادروه بعرصتی طرسوس
مثل ما غادروا اباه بطوس .
این شهر همواره جایگاه صلحا و زهاد بود از این رو که از سرحدهای بلاد اسلام شمرده میشد، و تا سال 354 هَ . ق . نیز مسلمانان در آن شهر به نیکوترین حالی میزیستند، ولی بر اثر تجاوز و حملات نقفور از سلاطین روم شرقی که نخست بر مصیصه و سپس بر طرسوس تاخت آورد، و به قلع و قمع ریشه ٔ مسلمانی و مسلمانان پرداخت ،مسلمانان طرسوس تاب مقاومت نیاورده ، جمع کثیری از آنان جلای وطن اختیار کردند. (نقل به اختصار از معجم البلدان ج 6 صص 35 - 36).
حمداﷲ مستوفی گوید: طرسوس از اقلیم سوم است و از توابع شام ، عمر عبدالعزیز مروانی ساخت ، و بعد از خرابی هارون الرشید تجدید عمارتش کرد، و آن را بارو کشید. هوایش معتدل است و به گرمی مایل . ارتفاعش غله و میوه باشد. (نزهةالقلوب چ اروپا ج 3 ص 250). و غار اصحاب کهف در کوهی به حدود طرسوس بوده . (نزهةالقلوب چ اروپا ج 3 ص 269). شهر معروف و مشهوری است که مسقطالرأس پولس حواری بود (کتاب اعمال رسولان 9:11، و 30 و 11:25 و 21:39 و 22:3) و در کیلیکیای که در آسیای صغیر است واقع میباشد، و طرسوس بر ساحل وسیعی که به مسافت 12 میل به بحر متوسط و کوه طوروس مسافت دارد واقع میباشد، و در قدیم الایام بر دو طرف رود سدنس واقع بوده است ،لکن باید دانست که مجرای رود مسطور تغییر یافته است ، و سابق در دهنه ٔ رود مذکور بندری بوده که اجناس و مال التجاره ٔ بسیاری در آنجا وارد میشده است . و برخی بر آنند که ترشیش مذکور در کتاب مقدس همان طرسوس است . گویند مؤسس و بانی طرسوس سردناپالس بوده است ، و در وقتی که در میانه ٔ اهالی جنگی روی داد، اسباب خرابی طرسوس گردید و از آن پس اغسطوس آنجا را شهر رومانی خوانده و میدانهای وسیع از برای بازی قرار داد، و مدرسه ای تأسیس کرد و بعد از اطینا و اسکندریه ، طرسوس شهر سومین بود که در تمام دنیا معروف گشت ، و برای خانواده ٔ امپراطور معلمان و مؤدبان از این شهر تعیین میشد. و پولس نه تنها در شهری که برای تجارت معروف بود تعلیم یافت بلکه در علوم و فنون معروفه ٔ آن زمان شهرت تام داشت ، و همواره از آن وقت تا به حال به طرسوس موسوم است ، لکن در این روزها شهر کوچکی شده که عدد نفوسش در زمستان سی هزار و در تابستان از چهارصد الی پانصد و متجاوز از اهالی به ییلاقات میروند چونکه گرما شدت میکند. (قاموس کتاب مقدس ). و صاحب المنجد آرد: شهری است در ترکیه (قیلیقیا)، دارای 22000 تن سکنه . سابقاً در زمره ٔ مراکز و پایتختها بشمار میرفته است . پولس قدیس در آن متولد شده است . این شهر را مأمون بسال 788 م . فتح کرده و در آن مدفون شده است . ورجوع به تاریخ سیستان ص 183 و مجمل التواریخ والقصص ص 355، 356 - 359، 380، 453، 473 و عقدالفرید ج 7 ص 284 و عیون الاخبار ابن قتیبة ج 2 ص 365 و ج 4 ص 182 والتفهیم ص 199 و 335 و ضحی الاسلام ج 3 ص 177 و ترجمه ٔتاریخ ادبیات براون ج 3 ص 99 و تاریخ گزیده ص 78 و 316 و تاریخ بیهقی ص 124 و کامل ابن اثیر ج 7 ص 179 شود.
کاربر عزیز نسخه جدید واژهیاب در دسترس است. در تاریخ ۳۰ اردیبهشت فعالیت این نسخه از سایت متوقف خواهد شد و نسخه جدید جایگزین میگردد. اگر از دفترواژه استفاده میکردید لازم است از آن بکاپ تهیه فرمایید چرا که این مورد به نسخه جدید منتقل نخواهد شد.
خطای سرور
متأسفانه سرور با خطا مواجه شد. مشکل را بررسی میکنیم و به زودی حل خواهیم کرد.
واژه پیدا نشد!
- از درستی املای واژهٔ نوشتهشده مطمئن شوید.
- شکل سادهٔ لغت را بدون نوشتن وندها و ضمایر متصل بنویسید.
- این جستوجو را در فرهنگهای دیگر انجام دهید.