زبیدی . [ زُ ب َ ] (اِخ ) محمدبن حسین اندلسی ، صاحب قالی .او و دو پسرش منسوب اند به زبید (بطنی از مذحج ) و ازعلماء لغت به شمار میروند. در برخی از نسخ قاموس (در توصیف آنان ) چنین آمده : اللغویون الزبیدیون . (از تاج العروس ). سمعانی آرد: محمدبن حسین زبیدی نحوی از قبیله ٔ زبید و از ائمه ٔ نحو و عربیت و لغت است . کتاب العین خلیل را مختصر ساخته و در باب «ابنیه » و «اغلاطعامه » و «اخبار نحویان » کتابها پرداخته است . شعر بسیار سرود، و از ابوعلی قالی نقل روایت کند. فرزندش محمد و نیز ابراهیم بن محمدبن زکریای زهری از او روایت دارند. وی بسال 380 هَ . ق . درگذشت . (از انساب ). یاقوت آرد: محمدبن حسن اشبیلی مکنی به ابوبکر، عالم لغوی ساکن قرطبه ٔ اندلس ، از اسماعیل قالی علم فراگرفت .حکم بن عبدالرحمن (سلطان اموی بلاد مغرب ملقب به مستنصر) برای تعلیم و تأدیب فرزندش از او دعوت کرد. وی بگفته ٔ ابن بشکوال در 379 و بگفته ٔ حمیدی در حدود 380 در اشبیلیه (سویل ) وفات یافت . جمع فراوانی از او روایت دارند و از آن جمله اند، فرزندش ابوالولید محمد و ابراهیم بن محمد افلیلی نحوی و دیگران . زبیدی منسوب است به زبیدبن صعب بن سعد العشیره قوم عمروبن معدیکرب زبیدی . حمیدی گوید: ابوبکر زبیدی از پیشوایان لغت و عربیت است ، در نحو کتابی تألیف کرده بنام کتاب الواضح ، و نیز کتاب العین را به وجهی نیکو مختصر ساخته .دیگر از مؤلفات اوست : «کتاب در ابنیه ٔ سیبویه »، «کتاب در اغلاط عامه » و «کتاب طبقات النحویین ». بطوری که شنیده ام مردم غرب (اندلس ) اقبالی سخت بر مؤلفات او دارند بویژه بر کتاب مختصر عین ، زیرا وی در عین اختصار آن را تکمیل و شرح کرده و چیزهایی بر آن افزوده که نبودنش نقیصه ٔ کتاب عین محسوب است . ابوبکر را تصنیفات دیگر نیز در فنون متنوع ادب است . وی به گفته ٔ حمیدی شعر بسیار دارد و از آنجمله اشعاری است که برای ابومسلم بن فهد نوشته :
ابامسلم ان الفتی بجنانه
و مقوله لا بالمراکب و اللبس
و لیس ثیاب المرء تغنی قلامة
اذا کان مقصوراً علی قصر النفس
و لیس یفید العلم و الحلم و الحجی
ابامسلم طول القعود علی الکرسی .
حمیدی گوید: زبیدی سرانجام از «الحکم » اجازت بازگشت به اشبیلیه خواست و مستنصر با درخواست او موافقت نکرد، زبیدی در این باب به سلمی کنیزک خود در اشبیلیه نامه ای نوشت و این چند شعر در آن نامه گذارد:
ویحک یا سلمی لاتراعی
لابد للبین من زماع
لاتحسبنی صبرت الا
کصبر میت علی النزاع
ماخلق اﷲ من عذاب
اشد من وقفة الوداع
ما بینها و الحمام فرق
لو لا المناجات و النواعی .
(از معجم الادباء چ مارگلیوث ج 1 ص 444).
کاربر عزیز نسخه جدید واژهیاب در دسترس است. در تاریخ ۳۰ اردیبهشت فعالیت این نسخه از سایت متوقف خواهد شد و نسخه جدید جایگزین میگردد. اگر از دفترواژه استفاده میکردید لازم است از آن بکاپ تهیه فرمایید چرا که این مورد به نسخه جدید منتقل نخواهد شد.
خطای سرور
متأسفانه سرور با خطا مواجه شد. مشکل را بررسی میکنیم و به زودی حل خواهیم کرد.
واژه پیدا نشد!
- از درستی املای واژهٔ نوشتهشده مطمئن شوید.
- شکل سادهٔ لغت را بدون نوشتن وندها و ضمایر متصل بنویسید.
- این جستوجو را در فرهنگهای دیگر انجام دهید.